Tóm tắt nhanh
- Các thiên kiến hành vi tạo ra rủi ro cho danh mục thông qua những quyết định thiếu nhất quán.
- Hãy đặt quy tắc từ trước khi cảm xúc và sự chú ý thay đổi.
- Ghi lại bằng chứng trái chiều và điều kiện bác bỏ có thể kiểm chứng được.
- Dùng ngoại lệ có ghi chép thay vì quy tắc cứng nhắc hoặc toàn quyền tùy ý.
Sau bài này bạn có thể
- Nhận diện tâm lý ngại thua lỗ, thiên kiến gần đây, thiên kiến xác nhận và hiệu ứng bán lời, giữ lỗ
- Giải thích cách quy tắc và thời điểm xem xét lại giúp giảm các quyết định phụ thuộc vào trạng thái cảm xúc
- Thiết kế một bản ghi quyết định gồm luận điểm, bằng chứng, điều kiện bác bỏ và ngày xem xét lại
Người ra quyết định là một phần của hệ thống
Rủi ro hành vi là khả năng những sai lầm trong phán đoán có thể dự đoán được làm thay đổi mức độ nắm giữ vào đúng thời điểm không phù hợp. Tâm lý ngại thua lỗ (loss aversion) có thể khiến khoản lỗ có vẻ quan trọng hơn khoản lãi bằng nó; thiên kiến gần đây (recency bias) đánh giá quá cao kết quả mới đây; thiên kiến xác nhận (confirmation bias) lọc bớt bằng chứng; còn hiệu ứng bán lời, giữ lỗ (disposition effect) có thể khuyến khích việc chốt lời trong khi trì hoãn việc thừa nhận khoản lỗ. Thiên kiến không biến mất nhờ thông minh; nó được kiểm soát bằng quy trình.
Ý chính: Đặt trước quy tắc ra quyết định, trước khi áp lực làm thay đổi sự chú ý, trí nhớ và động cơ.
Thiên kiến và biện pháp kiểm soát
| Hành vi điển hình | Biện pháp kiểm soát bằng quy trình | |
|---|---|---|
| Tâm lý ngại thua lỗ | Giữ một luận điểm đã hỏng để khỏi phải chốt lỗ | Điều kiện bác bỏ đặt trước và giới hạn vị thế |
| Thiên kiến gần đây | Tăng rủi ro sau những khoản lãi gần đây | Biên độ chính sách và lịch xem xét định kỳ |
| Thiên kiến xác nhận | Chỉ tìm bằng chứng ủng hộ | Bắt buộc có một kịch bản phản biện |
| Hiệu ứng bán lời, giữ lỗ | Bán mã đang lãi, giữ mã đang lỗ mà không xem lại luận điểm | Đánh giá từng khoản nắm giữ theo kịch bản tương lai hiện tại |
Viết trước khi biết kết quả
Tạo một mục nhật ký quyết định ngắn gọn trước khi nắm giữ một vị thế.
- Nêu luận điểm và thời hạn đầu tư bằng ngôn ngữ có thể kiểm chứng được.
- Ghi lại cả bằng chứng ủng hộ và bằng chứng trái chiều.
- Xác định điều kiện bác bỏ, ngân sách rủi ro và các giả định về thanh khoản.
- Đặt ngày xem xét lại và xác định những dữ kiện mới nào, chứ không chỉ cảm xúc về giá, biện minh cho việc thay đổi.
Cạm bẫy thường gặp: có quy tắc mà không có ngoại lệ, hoặc có ngoại lệ mà không có quy tắc
Một quy tắc cứng nhắc có thể bỏ qua thông tin mới thực sự, trong khi sự tùy ý vô hạn lại biến mọi cảm xúc thành một ngoại lệ. Câu trả lời là quy trình nâng cấp có ghi chép: bằng chứng nào cho phép phá lệ, ai xem xét và rủi ro được giới hạn thế nào trong thời gian đó. Quy trình tốt không đảm bảo kết quả tốt; nó khiến các quyết định có thể kiểm tra lại và lặp lại được.
Luyện ngay điều vừa học
Làm bài kiểm tra và thẻ ôn tập của bài này trên app, rồi thử ý tưởng bằng tiền ảo trong giao dịch giả lập. Tài khoản miễn phí, không cần thẻ.
Nội dung giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư. Các ví dụ chỉ mang tính minh họa. Đọc tuyên bố miễn trừ