Tóm tắt nhanh
- Lợi nhuận = (cuối − đầu) ÷ đầu, luôn tính trên một kỳ được nêu rõ.
- Rủi ro là độ rộng của các kết quả có thể xảy ra — không chỉ là khả năng thua lỗ.
- Cùng mức lợi nhuận trung bình nhưng dao động lớn hơn là một khoản đầu tư thực sự khác.
- Lợi nhuận nhân lên qua các kỳ; lãi kép biến thời gian thành lực lớn nhất trong ba lực.
Sau bài này bạn có thể
- Tính lợi nhuận phần trăm từ giá trị ban đầu và giá trị cuối
- Giải thích rủi ro là độ phân tán của các kết quả có thể xảy ra, không chỉ là 'khả năng thua lỗ'
- Mô tả cách lãi kép liên kết lợi nhuận và thời gian thành tài sản cuối cùng
Mọi câu chuyện đầu tư bạn sẽ phân tích — một cổ phiếu, một quỹ, một đồng coin — đều quy về ba câu hỏi: nó tăng bao nhiêu (lợi nhuận), tăng trưởng đó bất định đến đâu trên đường đi (rủi ro), và thời gian đã tác động gì lên nó (lãi kép). Hãy học cách nhìn cả ba cùng lúc và phần lớn các tiêu đề tài chính sẽ trở nên dễ đọc.
Lợi nhuận: tăng trưởng được đo một cách trung thực
Một lợi nhuận (return) là sự thay đổi giá trị được biểu diễn dưới dạng phần trăm của số bạn bắt đầu: lợi nhuận = (cuối − đầu) ÷ đầu. Mua ở $50, nay đáng giá $56: (56 − 50) ÷ 50 = +12%. Dạng phần trăm là thứ giúp các khoản đầu tư so sánh được — khoản lãi $6 mang ý nghĩa hoàn toàn khác trên khoản vốn $50 so với trên khoản $6,000. Hãy luôn hỏi lợi nhuận được tạo ra trong khoảng thời gian nào: +12% trong một năm và +12% trong một thập kỷ là hai con vật khác nhau.
Ý chính: Lợi nhuận luôn là một phần trăm của giá trị ban đầu, tính trên một kỳ được nêu rõ.
Rủi ro: độ rộng của con đường, không chỉ cái mương
Người mới nghe 'rủi ro' là 'khả năng tôi mất tiền'. Đó chỉ là một phần. Định nghĩa đầy đủ hơn: rủi ro là mức độ các kết quả có thể biến thiên rộng đến đâu quanh điều bạn kỳ vọng. Hai khoản đầu tư đều có thể trung bình +7% mỗi năm trong khi một khoản đi êm và khoản kia dao động giữa +40% và −25%. Những dao động đó quan trọng dù điểm đến giống nhau — chúng thử thách bản lĩnh của bạn, chúng gây đau nếu bạn phải bán giữa chừng (một lần bán buộc trong nhịp giảm biến khoản lỗ trên giấy thành khoản lỗ thật), và như bài về mức sụt giảm (drawdown) sẽ cho thấy sau này, các nhịp giảm sâu rất tốn kém về mặt toán học để leo ra.
Lãi kép: thời gian quay tay quay
Lợi nhuận không cộng dồn qua các năm — chúng nhân lên. Hai năm +10% là 1.10 × 1.10 − 1 = +21%, không phải +20%, vì năm thứ hai tăng cả phần lãi của năm đầu. Lợi thế nhỏ, hệ quả to lớn: qua nhiều thập kỷ, lợi nhuận vừa phải và đều đặn lăn thành bội số của khoản vốn ban đầu. Bài kế tiếp sẽ tính đầy đủ phép toán này — ở đây hãy nắm lấy hình dạng của nó: tài sản tăng bằng phép nhân, không phải phép cộng.
Cái bẫy thường gặp: chạy theo lợi nhuận mà bỏ qua hai thứ còn lại
'+40% năm ngoái' chỉ là một con số trong ba. Nếu không có rủi ro (chuyến đi dữ dội đến đâu, và liệu nó có thể là −40% không?) và khung thời gian (một năm may mắn, hay cộng dồn qua nhiều năm?), con số đó không thể được đánh giá. Hãy rèn phản xạ: mỗi lần thấy một mức lợi nhuận, hãy hỏi trong khoảng thời gian nào và với những dao động ra sao.
Luyện ngay điều vừa học
Làm bài kiểm tra và thẻ ôn tập của bài này trên app, rồi thử ý tưởng bằng tiền ảo trong giao dịch giả lập. Tài khoản miễn phí, không cần thẻ.
Nguồn tham khảo
- Introduction to Investing, U.S. Securities and Exchange Commission
- Compound Interest Calculator, U.S. Securities and Exchange Commission, Investor.gov
- Risk, FINRA
Nội dung giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư. Các ví dụ chỉ mang tính minh họa. Đọc tuyên bố miễn trừ